Жабылған кредит аяқталған шаруа сияқты көрінеді: соңғы төлем енгізілді, берешек өтелді – құжаттарды жойып, телефоннан орын босатуға болады. Бірақ, уақыт өте келе ескі шарттар, анықтамалар мен төлем құжаттары маңызды болып шығуы мүмкін. Кредит тарихындағы қате, берешекке қатысты дау, мерзімінен бұрын өтеу туралы жоғалған ақпарат немесе кепілге қатысты мәселе туындаған уақытта сіздің сөзіңіздің рас екенін дәлелдеу үшін сіз сақтамай қойған құжаттар қажет болады. Қандай құжаттарды сақтау керектігі туралы Fingramota.kz-пен бірге анықтаймыз.  

Кредит өтелгеннен кейін қандай құжаттарды сақтау керек? 

Кредит толық өтелгеннен кейін бірнеше жыл бойы жиналып қалған әрбір SMS пен әрбір банктік үзінді көшірмені сақтау міндетті емес. Бірақ, кез келген жағдайда сақтаған жөн болатын құжаттар бар. 

1. Кредит шарты және өтеу кестесі.

Шарт – бұл сіздің ақшаны қандай шарттармен алғаныңызды көрсететін негізгі құжат. Онда кредит сомасы, мерзімі, мөлшерлемесі, өтеу тәртібі, комиссиялар, мерзімінен бұрын өтеу шарттары, тараптардың құқықтары мен міндеттері көрсетілген.

Сіздің қандай соманы төлеуіңіз керектігі немесе қарызды өтеудің қалай жүргізілгені туралы дау туындайтын болса, кредит жабылғаннан кейін де, шарт қажет болып қалуы мүмкін. Егер кредит шарттары өзгерген болса, шарттың өзін ғана емес, сондай-ақ оған қатысты барлық қосымша келісімдерді де сақтаған дұрыс.

Мысалы, банк мерзімді ұзартты немесе қысқартты, төлем кестесі өзгерді, қайта құрылымдау немесе ішінара мерзімінен бұрын өтеу рәсімделді.

Өтеу кестесі қандай төлемдерді және қашан төлеу керектігін көрсетеді. Егер кредит мерзімінен бұрын өтелсе немесе шарт талаптары өзгерсе, бастапқы кестені және оның жаңартылған нұсқаларын сақтаудың пайдасы зор.

Біраз уақыттан кейін сіздің нақты қанша сома төлеуіңіз керек болғаны туралы мәселе туындайтын болса, бұл төлемдер тарихын қалпына келтіруге көмектеседі. 

2. Кредиттің толық өтелгені туралы анықтама.

Бұл – аса маңызды құжаттардың бірі.

Кредитті толық өтегеннен кейін ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі банктен берешектің жоқ екенін растайтын құжатты алуды ұсынады. Қай банк екендігіне қарай құжат кредитті жабу туралы анықтама, берешектің жоқ екені туралы анықтама деп аталуы немесе басқаша аталуы мүмкін.

Бастысы, одан қарыз алушының нақты кредит бойынша міндеттемелерінің орындалғаны, берешектің жоқ екені түсінікті болуы керек.

Егер банк мұндай құжатты электронды түрде ұсынса, файлды сақтаңыз. Оның бірнеше жылдан кейін мобильді қосымшада қолжетімді болып қала беретініне сенбеңіз. Ал ең дұрысы - бөлімшеге барып, қағаз нысандағы көшірмесін алу.

Тәжірибе көрсетіп отырғандай, көптеген проблемалар соңғы кезеңде туындауы мүмкін. Және берешектің жоқ екені туралы анықтама негізгі қарсы дәлел бола алады. 

3. Мерзімінен бұрын өтеу туралы құжаттар.

Егер кредит белгіленген мерзімнен ертерек жабылса, аталған операцияны растайтын құжаттарды міндетті түрде сақтап қойыңыз.

Мысалы, мерзімінен бұрын өтеу туралы өтінішті, операцияның растамасын, жаңа кесте мен кредитті жабу туралы түпкілікті анықтаманы сақтау қажет.

Бұл әсіресе маңызды, өйткені мерзімінен бұрын өтеу кезінде ақшаны шотқа аудару жеткіліксіз. Банктің талаптарына қарай операцияның өзін дұрыс рәсімдеу қажет.

Агенттік мерзімінен бұрын өтеу кезінде операцияның сәтті өткеніне көз жеткізуге және растайтын құжаттарды алуға кеңес береді. 

4. Төлемдерді растау.

Барлық төлемді өмір бойы сақтау қажет емес, бірақ үлкен немесе даулы операциялардың растамаларын жоймаған жөн.

Бұл әсіресе соңғы төлемге, мерзімінен бұрын өтеуге және стандартты емес тәсілмен жасалған төлемдерге қатысты.

Егер бірнеше жылдан кейін «Ал сіз бұл соманы шынымен төледіңіз бе?( деген сұрақ туындаса, банктік үзінді көшірме немесе төлемді растау маңызды дәлел бола алады. 

5. Қайта құрылымдау құжаттары

Егер кредит қайта құрылымдалған болса, өтінішіңізді, банктің шешімін, қосымша келісімді, жаңа кестені және талаптардың өзгеруіне байланысты басқа құжаттарды сақтаңыз.

Бұл әсіресе проблемалық берешек болған кезде өте маңызды.

Адам жұмысынан айырылып, төлемдер кестесін өзгерту туралы банкпен келісті делік. Бірнеше жылдан кейін жүйеде төлемді кешіктіру туралы ақпарат пайда болады. Егер қарыз алушыда қайта құрылымдау туралы құжаттар сақталған болса, ол қандай талаптар келісілгенін растай алады. 

6. Кепіл бойынша құжаттар

Егер кредит кепілмен – мысалы, пәтермен немесе автокөлікпен қамтамасыз етілсе, онда кепіл құжаттарын бөлек және өте мұқият сақтаған дұрыс.

Кредитті өтегеннен кейін міндеттеменің расымен жабылғанына және кепілге байланысты шектеулердің тиісті тәртіппен алып тасталғанына көз жеткізу қажет.

Мұнда кредитті жабу туралы анықтаманың өзі жеткіліксіз болуы мүмкін: кепілдің не болғанын да тексеру маңызды.

Егер кредит ипотекалық кредит болса, мысалы, міндеттемелердің өтелгенін және тиісті ауыртпалықтың алып тасталғанын растайтын құжаттарды сақтаңыз. 

Ал егер құжаттар жоғалса, не болады? 

Онда ең қызықты жағдайлар басталады.

Жоғалған шарт немесе анықтама қиындық тудырады, бірақ бұл «бәрі бітті» дегенді білдірмейді. Көп мәліметті банк, кредиттік бюро немесе мемлекеттік қызметтер арқылы қалпына келтіруге болады. Ең бастысы – қандай құжат қажет екенін және оларды растауға болатындығын түсіну.

Жиі кездесетін бір-екі жағдайды талдаймыз. 

№1 кейс. Кредит әлдеқашан жабылған, бірақ кредит тарихында берешек көрсетілген

Мына жағдайды алайық. Айдар бірнеше жыл бұрын тұтынушылық кредит алды. Ол оны кесте бойынша төледі, содан кейін оны мерзімінен бұрын толығымен төледі. Банк кредиттің жабылғанын хабарлады. Айдар телефонын ауыстырып, ескі банктік қосымшаны алып тастады және кредиттің жабылғаны туралы анықтаманы сақтамады.

Бірнеше жылдан кейін ол жаңа кредит алуға шешім қабылдады және өзінің кредиттік тарихын тексерді.

Ескі кредиттің қандай да бір себептермен жабылмаған деп саналатынын немесе ол бойынша берешек бар екенін біледі.

Не істеу керек?

Біріншісі – өзекті дербес кредит есебін алу және нақты қандай ақпарат көрсетілгенін көру.

Қазақстанда азамат күнтізбелік бір жылда бір рет өзінің кредиттік тарихын тегін алуға құқылы. Мұны Бірінші кредиттік бюро, eGov.kz және басқа да көзделген тәсілдер арқылы жасауға болады.

Екіншісі – даулы ақпаратты берген банкке жүгіну және өтелгенін растайтын құжаттарды ұсыну.

Егер жабу туралы анықтама болмаса, банктік үзінді көшірмелер, соңғы төлемнің растауы, мерзімінен бұрын өтелгені туралы құжаттар және басқа да мәліметтер қажет болады.

Егер банк қате ақпаратты түзетпесе, оны арнайы eGov.kz, 1cb.kz тегін онлайн-сервисі немесе Fingramota.kz арқылы даулауға болады.

Сондықтан қарыздың толық өтелгені туралы анықтаманы кредит жабылғаннан кейін бірден сақтаған дұрыс. 

№2 кейс. Адам кредитінің жабылғанына сенімді, бірақ банк олай ойламайды

Тағы бір жиі кездесетін жағдай – соңғы төлем.

Тұтынушы қосымшадағы қалдық сомасына қарап, ақша аударады және міндеттеме орындалды деп санайды. Бірақ содан кейін соманың бір бөлігі толық мерзімінен бұрын өтеуге емес, кесте бойынша қарапайым төлем ретінде есептелгені анықталады.

Нәтижесінде кредит формальды түрде ашық қалады. Мерзімінен бұрын өтеу кезінде Агенттік операцияны жүргізу тәртібін алдын ала нақтылауға және одан кейін растайтын құжаттарды алуға кеңес береді.

Егер құжаттар сақталмаса, банктен шот бойынша операциялар мен қаражаттың қозғалысы туралы ақпарат сұратуға болады.

Бірақ қолда растаудың болуы әлдеқайда жеңіл: мерзімінен бұрын өтеуге өтініш, оны жүргізуді растау және кредитті жабу туралы анықтама. 

№3 кейс. Төлем болды, бірақ растау жоқ

Айталық, клиент кредитті қолма-қол ақшамен немесе басқа банктік сервис арқылы өтеді. Бірнеше жылдан кейін дау туындайды: банк төлемдердің біреуі түспеді деп отыр. Тұтынушы ақшаны салғанына сенімді, бірақ қағаз чекті баяғыда лақтырып тастаған. Не істеуге болады?

Ақпаратты банк немесе төлем ұйымы арқылы қалпына келтіруге тырысу керек. Егер төлем банктік шот арқылы жүргізілсе, ақша қозғалысы туралы мәліметтер операцияны растауға көмектесуі мүмкін.

Сондықтан кредит жабылғаннан кейін ең болмағанда соңғы төлемдердің және әсіресе соңғы төлемдердің тарихын сақтаудың маңызы бар.

Бәрін басып шығарудың қажеті жоқ. Сенімді жерде сақталған электрондық үзінді көшірме немесе PDF-файлы көбінесе жеткілікті. 

№4 кейс. Кредит жабылғаннан кейін қазақстандық кредит тарихынан қате тапты

Басқа нұсқа: кредит шын мәнінде өтелді, бірақ кредит тарихында мерзімі өтіп кеткені туралы ақпарат қалды.

Мысалы, адам төлемді уақтылы енгізді, бірақ техникалық қателіктен немесе басқа да себептерден кредиттік есепке қате ақпарат түсті.

Бұл жаңа кредитті рәсімдеу кезінде проблема болуы мүмкін.

Мұндай жағдайда құжаттар ерекше маңызды. Егер банктік үзінді көшірме немесе төлемнің растамасы сақталса, операцияның күні мен сомасын дәлелдеуге болады.

Агенттік дәйексіз ақпарат анықталған кезде банкке немесе МҚҰ-ға жүгінуді және растайтын құжаттарды қоса беруді тікелей ұсынады.

Бұл ретте кредиттің өзі кредит жабылғаннан кейін бірден жойылмайтынын түсіну маңызды.

Агенттіктің ақпаратына сәйкес, кредиттік бюро соңғы ақпаратты алған күннен кейін бес жыл бойы кредиттік тарих субъектісі туралы мәліметтерді сақтайды. Бұл ретте мерзімі борышты түпкілікті өтеуден немесе дауды реттеуден есептеледі.

Сондықтан кредит жабылғаннан кейін біраз уақыттан кейін есепті тексеріп, оның дұрыс көрсетілгеніне көз жеткізген жөн. 

Банктерде кредиттік досьелерді сақтау міндеті бар. Қолданыстағы тізбеге сәйкес кепілсіз қарыздар бойынша кредиттік досьені сақтау мерзімі міндеттемелер орындалғаннан және шарт аяқталғаннан кейін бес жылды, ал кепілді қарыздар бойынша он жылды құрайды.

Бұл қарыз алушы құжаттарды сақтамас бұрын бірнеше жыл күту керек дегенді білдірмейді. Керісінше, өз мұрағатыңыздың болғаны дұрыс.

Бірақ құжаттар жоғалса да, оларды қалпына келтіру мүмкін емес дегенді білдірмейді. 

№5 кейс. Кредит жабылды, бірақ кепіл мәселесі қалды

Кепіл кредиттерімен жағдай одан да күрделірек.

Мысалы, клиент автокредитті немесе ипотеканы толығымен төледі және бәрі де осымен аяқталды деп есептейді.

Бірнеше жылдан кейін тиісті базада немесе құжаттарда кепілге байланысты шектеу қалғаны анықталады.

Бұл жерде «мен бәрін төледім» деп айту жеткіліксіз. Кредиттің өтелгенін растайтын құжаттары болуы керек және кепілдің шын мәнінде белгіленген тәртіппен алынғанын тексеру керек.

Сондықтан кепілді кредитті жабу кезінде екі кезеңнен бөлек өту керек:

біріншісі - кредиттің жабылғанына және берешектің жоқтығына көз жеткізу;

екіншісі - кепілдің немесе өзге де ауыртпалықтың алынғанына көз жеткізу.

Кепіл құжаттарын ұзақ уақыт сақтаған дұрыс, себебі мұндай мәміленің салдары жылдар өткен соң пайда болуы мүмкін. 

Құжаттарды өмір бойы сақтау керек пе? 

Пәтерді банк құжаттарының архивіне айналдырудың қажеті жоқ. Бірақ мынадай қағида бар: құжат құқықты растау немесе міндеттемені орындау үшін неғұрлым маңызды болса, соғұрлым ұзақ сақтаған дұрыс. 

Кәдімгі тұтынушылық кредит үшін келісімшартты, барлық қосымша келісімдерді, кестені, мерзімінен бұрын өтеу құжаттарын және жабу туралы анықтаманы сақтаған орынды.

Кредит жабылғаннан кейін кредиттік тарихты тексеріп, ақпараттың дұрыс жаңартылғанына көз жеткізген жөн.

Ипотека, автокредит және басқа да кепілге салынған кредиттер үшін құжаттарды едәуір ұзағырақ сақтаған дұрыс – кем дегенде кредитті өтегенге дейін ғана емес, сонымен бірге онымен байланысты барлық ауыртпалықтарды алып тастау расталғанға дейін.

Егер құжат жылжымайтын мүлікке немесе басқа маңызды активке қатысты болса, оны кредит жабылғандықтан ғана тастамаған дұрыс. 

Толығырақ "Кредиттер" бөлімінде оқыңыз